ICT-onderwijsmonitor – ICT in het onderwijs

Het is maandagochtend, acht uur. In een klaslokaal in Zwolle openen leerlingen hun Chromebook, terwijl de leerkracht het digibord aanzet en snel de dagelijkse quiz in Gynzy klaarzet. Twee lokalen verderop werkt een brugklas met Learnbeat aan een opdracht, en in de teamkamer bespreekt de ict-coördinator met de directeur of de school dit jaar wel of niet overstapt op een nieuw adaptief leermiddel. Wie deze dagelijkse praktijk van dichtbij meemaakt, weet één ding zeker: ict in het onderwijs is allang geen bijzaak meer. Het is verweven met vrijwel elke les, elk gesprek en elke keuze op schoolniveau. Tegelijkertijd worstelen veel scholen met dezelfde vraag: doen we de goede dingen, en doen we ze goed? Juist daarom is monitoring onmisbaar. Met de ICT-onderwijsmonitor brengen wij in kaart wat er echt gebeurt in de klas, wat werkt, en waar het beter kan. Niet als controlemechanisme, maar als kompas voor scholen die hun digitale koers scherp willen houden.

Waarom wij de onderwijsmonitor voor ICT in het onderwijs maken

De afgelopen jaren is de hoeveelheid technologie in het Nederlandse onderwijs explosief gegroeid. Scholen werken met digitale leermiddelen, leerlingvolgsystemen, adaptieve software, online samenwerkingsplatforms en steeds vaker ook met AI-toepassingen. Tegelijkertijd blijkt uit gesprekken met schoolleiders, ict-coördinatoren en leraren dat het zicht op de daadwerkelijke impact van al die technologie vaak beperkt is. Men weet dat er veel gebeurt, maar niet altijd wat er écht werkt. Daar komt bij dat de verantwoording richting besturen, ouders en inspectie toeneemt. De vraag naar betrouwbare, onafhankelijke en praktijkgerichte informatie over ict in het onderwijs is daarmee groter dan ooit.

Onze onderwijsmonitor is ontstaan vanuit die behoefte. Wij zijn een team van onderwijskundigen, data-analisten en ict-specialisten dat al jaren meekijkt in Nederlandse klaslokalen. We wilden niet nog een rapport maken dat in een la verdwijnt, maar een doorlopend instrument dat scholen helpt om hun eigen praktijk te begrijpen en te verbeteren. Daarbij bouwen we nadrukkelijk voort op het werk van anderen. Kennisnet en SIVON zijn centrale spelers in de Nederlandse ict-infrastructuur voor scholen; Kennisnet ondersteunt scholen met kennis, advies en standaarden, terwijl SIVON zich richt op collectieve inkoop en afspraken met leveranciers. Ook de jaarlijkse Monitor Jeugd en Media biedt waardevolle inzichten in hoe jongeren media en technologie gebruiken. Wij vullen die bronnen aan met onze eigen observaties, enquêtes en analyses, zodat scholen een completer beeld krijgen van hun eigen situatie.

Van losse tools naar samenhangend ict-beleid

Veel scholen zijn de afgelopen tien jaar stap voor stap gedigitaliseerd. Een leerkracht ontdekte een handige app, een team koos een digibord, een bestuur introduceerde een leerlingvolgsysteem. Het resultaat is vaak een lappendeken van tools die los van elkaar functioneren. Dat is op zich niet verwonderlijk, maar het maakt het lastig om grip te krijgen op ict als geheel. Onze monitor helpt scholen om die losse initiatieven te verbinden tot een samenhangend ict-beleid. Dat betekent concreet: kijken welke tools daadwerkelijk bijdragen aan leerdoelen, welke overlap vertonen, en welke beter vervangen kunnen worden. We brengen in kaart hoe keuzes zich verhouden tot de visie van de school, en waar de praktijk afwijkt van het beleidsplan.

Een concreet voorbeeld: een school in Noord-Brabant werkte met drie verschillende adaptieve programma’s voor rekenen, zonder dat iemand precies wist welk programma het beste resultaat opleverde. Door onze monitor in te zetten, werd zichtbaar dat leerlingen in de bovenbouw vooral baat hadden bij één van de drie, terwijl de onderbouw juist profiteerde van een andere aanpak. Dat inzicht leidde niet tot een rigoureus verbod op tools, maar tot een bewuste verdeling en een duidelijke uitleg aan ouders en teamleden. Zo wordt ict-beleid iets van de school zelf, in plaats van iets wat overkomt.

Hoe wij data uit de klas vertalen naar bruikbare inzichten

Onze monitor werkt met meerdere databronnen. We combineren kwantitatieve gegevens, zoals gebruiksstatistieken en leerlingresultaten, met kwalitatieve gegevens uit lesobservaties, interviews en vragenlijsten. Die combinatie is essentieel: cijfers alleen vertellen zelden het hele verhaal. Een leermiddel kan intensief gebruikt worden zonder dat het bijdraagt aan beter leren, en een tool die weinig gebruikt wordt, kan juist heel waardevol zijn voor specifieke groepen. Door beide perspectieven samen te brengen, ontstaat een genuanceerd beeld.

We vertalen die data vervolgens naar inzichten die leraren en schoolleiders direct kunnen gebruiken. Dat betekent geen dikke rapporten vol jargon, maar heldere dashboards, gesprekskaarten en concrete aanbevelingen. Denk aan vragen als: welke groepen leerlingen profiteren het meest van adaptieve leermiddelen, waar loopt de digitale geletterdheid achter op de leerdoelen, en hoe verhoudt het gebruik van AI-tools zich tot de privacyafspraken van de school? Door die vragen expliciet te maken, wordt monitoring een gespreksinstrument in plaats van een controlemiddel.

Samenwerken met schoolbesturen en ict-coördinatoren

Onze monitor is geen product dat we over de schutting gooien. We werken nauw samen met schoolbesturen, ict-coördinatoren en teams. Besturen gebruiken de resultaten om hun strategische keuzes te onderbouwen, bijvoorbeeld bij de aanschaf van devices of de keuze voor een nieuwe leeromgeving. Ict-coördinatoren gebruiken de monitor om hun eigen werk zichtbaar te maken en om prioriteiten te stellen. Leraren ten slotte krijgen een stem in het proces: zij weten als geen ander wat werkt in de klas, en hun ervaringen vormen een cruciale bron voor onze analyses.

Die samenwerking is niet vrijblijvend. We vragen scholen om data te delen, om deel te nemen aan observaties en om feedback te geven op onze bevindingen. In ruil daarvoor krijgen zij een spiegel die verder gaat dan de oppervlakte. We zien dat scholen die actief meedoen aan de monitor sneller vooruitgang boeken, omdat ze beter in staat zijn om keuzes te maken en om die keuzes uit te leggen aan hun omgeving.

Digitale geletterdheid in de Nederlandse klas: van curriculum tot praktijk

Digitale geletterdheid is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een van de kernopdrachten van het Nederlandse onderwijs. SLO herziet het curriculum voor digitale geletterdheid in het primair en voortgezet onderwijs, en het Masterplan Onderwijs heeft de urgentie van dit thema nog eens onderstreept. Het gaat niet meer alleen om het kunnen bedienen van een computer, maar om een breed palet aan vaardigheden: informatie kunnen vinden en beoordelen, media begrijpen en kritisch gebruiken, veilig en verantwoord online handelen, en begrijpen hoe digitale technologie werkt. Scholen zoeken naar manieren om dit concreet te maken in de dagelijkse lespraktijk, en onze monitor helpt daarbij.

Wat opvalt in onze gesprekken met scholen is dat digitale geletterdheid vaak nog versnipperd is. Een leerkracht besteedt aandacht aan mediawijsheid tijdens een projectweek, een ander behandelt online veiligheid tijdens een mentorles, en ergens anders wordt programmeren aangeboden als keuzevak. Dat is een begin, maar het is niet genoeg. Digitale geletterdheid vraagt om een doorlopende leerlijn, waarin leerlingen van groep 1 tot en met het eindexamen stap voor stap vaardiger worden. Onze monitor brengt in kaart hoe scholen die leerlijn vormgeven, waar hiaten zitten en welke voorbeelden navolging verdienen.

De vier domeinen van digitale geletterdheid uitgelegd

Het curriculum voor digitale geletterdheid onderscheidt vier domeinen. Die vormen samen het kader waarmee scholen werken, en wij gebruiken ze ook in onze monitor.

Praktische vaardigheden: het kunnen gebruiken van digitale apparaten, software en online diensten. Denk aan het werken met tekstverwerkers, spreadsheets, presentatiesoftware en samenwerkingsplatforms.
Informatievaardigheden: het kunnen vinden, beoordelen, verwerken en presenteren van informatie uit digitale bronnen. Dit omvat ook het herkennen van desinformatie en het kritisch omgaan met zoekmachines en AI-tools.
Mediawijsheid: het begrijpen van de rol van media in de samenleving, het bewust omgaan met online identiteit en het ontwikkelen van een kritische houding ten opzichte van mediaboodschappen.
Computational thinking: het kunnen oplossen van problemen met behulp van computationele concepten zoals abstractie, decompositie, patroonherkenning en algoritmes. Dit gaat verder dan programmeren; het is een denkwijze die leerlingen helpt om complexe vraagstukken aan te pakken.

In onze monitor kijken we per domein hoe scholen presteren en waar verbetering mogelijk is. We zien bijvoorbeeld dat praktische vaardigheden vaak goed zijn ingebed, terwijl computational thinking nog regelmatig ontbreekt in het primair onderwijs. Mediawijsheid is in veel scholen een thema dat vooral in projectvorm aan bod komt, maar nog niet structureel is verankerd. Door die verschillen zichtbaar te maken, kunnen scholen gerichter werken aan een evenwichtig curriculum.

Mediawijsheid en online veiligheid in het primair onderwijs

In het primair onderwijs is mediawijsheid een thema dat direct raakt aan de belevingswereld van kinderen. Steeds jongere leerlingen hebben toegang tot tablets, smartphones en online platforms. Dat biedt kansen, maar ook risico’s: denk aan cyberpesten, ongewenste content, gameverslaving en het delen van persoonlijke gegevens. Scholen worstelen met de vraag hoe ze hier goed mee omgaan, zeker omdat ouders verschillend denken over schermtijd en online gedrag.

Onze monitor laat zien dat scholen die mediawijsheid structureel in het curriculum opnemen, beter in staat zijn om incidenten te voorkomen en om ouders te betrekken. Dat betekent niet dat er een standaardaanpak bestaat. Een school in een stedelijke omgeving heeft andere uitdagingen dan een dorpsschool, en de leeftijd van leerlingen maakt veel verschil. Wel zien we een aantal werkzame elementen terugkomen:

Mediawijsheid is geen los project, maar een vast onderdeel van het lesprogramma.
Leerkrachten worden geschoold in het voeren van gesprekken met leerlingen over online gedrag.
Ouders worden actief betrokken via informatieavonden en duidelijke afspraken.
Er is een duidelijk protocol voor het melden en aanpakken van incidenten.
Er wordt samengewerkt met externe partners, zoals bibliotheken en lokale media-organisaties.

Die elementen lijken misschien voor de hand liggend, maar in de praktijk blijkt het lastig om ze allemaal consequent toe te passen. Onze monitor helpt scholen om te zien waar ze staan en welke stappen ze kunnen zetten.

Doorlopende leerlijnen van po naar vo

Een van de grootste uitdagingen bij digitale geletterdheid is de overgang van primair naar voortgezet onderwijs. Leerlingen die in groep 8 hebben geleerd om te programmeren, komen soms terecht in een brugklas waar digitale geletterdheid nauwelijks aandacht krijgt. Omgekeerd zijn er leerlingen die in het po weinig hebben geleerd over mediawijsheid, terwijl het vo juist veel van hen vraagt. Het gevolg is dat kennis en vaardigheden wegzakken, en dat leraren in het vo tijd kwijt zijn aan basisvaardigheden die eigenlijk al beheerst zouden moeten worden.

Onze monitor brengt die overgangen in kaart. We kijken naar de afspraken die scholen maken over doorlopende leerlijnen, naar de mate waarin po en vo met elkaar in gesprek zijn, en naar de ervaringen van leerlingen zelf. We zien dat scholen die structureel overleggen met hun toeleverende en afnemende partners, beter in staat zijn om een samenhangend programma neer te zetten. Dat vraagt wel om investering: tijd, aandacht en de bereidheid om elkaars taal te spreken. Maar de opbrengst is groot, want leerlingen bouwen zo een stevige basis op voor hun verdere schoolloopbaan en hun leven na school.

Leermiddelen en AI in de klas: wat werkt echt?

De markt voor digitale leermiddelen is de afgelopen jaren enorm gegroeid. Adaptieve leermiddelen zoals Snappet, Gynzy en Learnbeat worden breed gebruikt in Nederlandse klaslokalen. Ze beloven gepersonaliseerd leren, directe feedback en efficiënter werken voor leraren. Tegelijkertijd is er kritiek: niet alle beloftes worden waargemaakt, en de effecten op leerresultaten zijn niet altijd eenduidig. Daar komt de opkomst van AI in de klas bij. Tools als ChatGPT en Microsoft Copilot vinden hun weg naar het onderwijs, met vragen over privacy, ethiek en de rol van de leraar. Onze monitor onderzoekt wat echt werkt, en wat niet.

We beginnen bij de basis: wat is een adaptief leermiddel precies? Het gaat om software die zich aanpast aan het niveau en de voortgang van de leerling. Als een leerling moeite heeft met breuken, biedt het programma extra oefening. Als een leerling juist voorloopt, krijgt hij of zij uitdagender materiaal. Dat klinkt ideaal, en in de praktijk kan het zeker meerwaarde bieden. Maar het succes hangt sterk af van hoe het middel wordt ingezet. Een adaptief programma dat alleen wordt gebruikt als extra oefening, zonder dat de leraar de resultaten bespreekt, levert minder op dan een programma dat is ingebed in de les en wordt gekoppeld aan instructie.

Adaptieve leermiddelen: beloftes versus bewezen effecten

In onze monitor kijken we naar drie aspecten van adaptieve leermiddelen: gebruik, effect en ervaring. Gebruik gaat over hoe vaak en hoe lang leerlingen met het middel werken, en of dat gebruik past bij de leerdoelen. Effect gaat over de vraag of leerlingen daadwerkelijk vooruitgaan, gemeten met toetsen en observaties. Ervaring gaat over hoe leraren, leerlingen en ouders het middel beleven. Die drie aspecten samen geven een genuanceerd beeld.

Wat we zien, is dat adaptieve leermiddelen het meest opleveren wanneer ze worden gebruikt voor gerichte oefening en feedback, en wanneer de leraar de data gebruikt om zijn of haar instructie aan te passen. Dat klinkt logisch, maar in de praktijk gebeurt het lang niet altijd. Leraren hebben vaak weinig tijd om dashboards te analyseren, en de informatie die programma’s bieden is niet altijd even bruikbaar. Onze monitor helpt scholen om te zien welke data wel bruikbaar zijn, en hoe ze die kunnen inzetten in de dagelijkse lespraktijk.

Een ander punt van aandacht is de rol van de leraar. Adaptieve leermiddelen worden soms gepresenteerd als vervanging van instructie, maar dat is een misverstand. De leraar blijft essentieel: hij of zij bepaalt welke doelen centraal staan, hoe het middel wordt ingezet, en hoe de resultaten worden vertaald naar vervolgstappen. Scholen die dat goed organiseren, zien betere resultaten dan scholen die het middel vooral als extraatje gebruiken.

AI in de klas: kansen, risico’s en ethische kaders

AI-tools zoals ChatGPT en Microsoft Copilot hebben in korte tijd een grote vlucht genomen. Leerlingen gebruiken ze om teksten te schrijven, vragen te beantwoorden en ideeën op te doen. Leraren ontdekken dat AI kan helpen bij het maken van lesmateriaal, het geven van feedback en het differentiëren van opdrachten. Tegelijkertijd roept het gebruik van AI veel vragen op. Wat betekent het voor de ontwikkeling van schrijfvaardigheid als een leerling een tekst door ChatGPT laat genereren? Hoe voorkomen we dat leerlingen afhankelijk worden van AI? En hoe zit het met privacy en auteursrecht?

In onze monitor besteden we expliciet aandacht aan deze vragen. We kijken naar hoe scholen AI inzetten, welke afspraken ze maken en hoe ze leerlingen begeleiden in het verantwoord gebruiken van AI. Daarbij hanteren we een aantal uitgangspunten:

Transparantie: leerlingen en leraren moeten weten wanneer en hoe AI wordt gebruikt.
Pedagogische waarde: AI moet bijdragen aan leren, niet aan het omzeilen van leerdoelen.
Privacy: het gebruik van AI-tools moet voldoen aan de AVG en aan de afspraken die scholen met leveranciers maken.
Kritische houding: leerlingen moeten leren om AI-output te beoordelen en niet klakkeloos over te nemen.
Professionele ruimte: leraren moeten de vrijheid houden om te bepalen hoe en of ze AI inzetten.

Die uitgangspunten zijn geen blauwdruk, maar een kader waarmee scholen hun eigen beleid kunnen vormgeven. We zien dat scholen die hierin duidelijke keuzes maken, beter in staat zijn om AI op een verantwoorde manier te integreren. Scholen die het laten gebeuren, lopen het risico dat leerlingen en leraren hun eigen weg zoeken, zonder dat er zicht is op de gevolgen.

Hoe wij leermiddelen beoordelen in onze monitor

Onze monitor beoordeelt leermiddelen niet op basis van marketingbeloftes, maar op basis van wat er in de klas gebeurt. We hanteren een beoordelingskader dat bestaat uit vier dimensies:

Didactische kwaliteit: sluit het middel aan bij de leerdoelen en bij de manier waarop leerlingen leren?
Gebruiksgemak: is het middel werkbaar voor leraren en leerlingen, of kost het vooral tijd?
Effectiviteit: draagt het middel aantoonbaar bij aan leerresultaten en betrokkenheid?
Randvoorwaarden: voldoet het middel aan eisen op het gebied van privacy, veiligheid en kosten?

We verzamelen gegevens via observaties, vragenlijsten en gesprekken, en combineren die met bestaande bronnen zoals de Kennisnet-routekaarten en de afspraken die SIVON met leveranciers maakt. Zo ontstaat een beeld dat verder gaat dan een simpele sterrenbeoordeling. Scholen kunnen zien welk middel bij hun situatie past, en welke keuzes andere scholen in vergelijkbare omstandigheden hebben gemaakt.

Van monitor naar actie: ict-implementatie die blijft werken

Monitoren is één ding, maar het gaat uiteindelijk om wat scholen met de resultaten doen. In onze ervaring is dat de lastigste stap. Een school kan een prachtig dashboard hebben, maar als er vervolgens niets verandert in de klas, is de meerwaarde beperkt. Daarom besteden we in onze monitor veel aandacht aan implementatie: hoe zorgen scholen ervoor dat inzichten leiden tot duurzame verandering? Dat vraagt om meer dan een nieuwe tool of een eenmalige training. Het vraagt om een doordachte aanpak, waarin professionalisering, infrastructuur, privacy en financiering samenkomen.

We werken hierbij samen met lerarenopleidingen, de PO-Raad en de VO-raad, en met scholen die al ervaring hebben met succesvolle ict-implementatie. De lessen die we daaruit trekken, delen we via onze monitor en via de verhalen die we publiceren. Daarbij staat één vraag centraal: wat heeft een school nodig om ict te laten werken voor elke leerling?

Professionalisering van leraren in ict-vaardigheden

Leraren zijn de spil van ict in het onderwijs. Zonder hun betrokkenheid en vaardigheden blijft elke technologie een dode letter. Toch blijkt uit onze gegevens dat veel leraren zich onvoldoende toegerust voelen om ict effectief in te zetten. Dat is niet omdat ze niet willen, maar omdat ze niet altijd de tijd, ruimte en ondersteuning krijgen om zich te ontwikkelen. Professionalisering is dus geen bijzaak, maar een kernvoorwaarde voor succesvolle ict-implementatie.

In onze monitor kijken we naar de manieren waarop scholen hun leraren ondersteunen. Dat varieert van korte workshops tot langdurige trajecten met coaching en intervisie. We zien dat de meest effectieve aanpakken een aantal kenmerken delen:

Ze zijn praktijkgericht: leraren werken met hun eigen lesmateriaal en hun eigen leerlingen.
Ze zijn doorlopend: niet eenmalig, maar verspreid over het schooljaar.
Ze zijn collegiaal: leraren leren van en met elkaar, bijvoorbeeld via lesson study of peer coaching.
Ze zijn afgestemd op de visie van de school: ict is geen los thema, maar onderdeel van het bredere onderwijsverhaal.
Ze krijgen tijd en ruimte: professionalisering kost tijd, en die tijd moet worden vrijgemaakt.

We zien ook dat lerarenopleidingen een steeds grotere rol spelen bij het voorbereiden van nieuwe leraren op ict in de klas. Dat is hoopvol, want het betekent dat toekomstige generaties leraren beter zijn toegerust dan hun voorgangers. Tegelijkertijd blijft bijscholing van zittende leraren noodzakelijk, zeker nu technologie zich sneller ontwikkelt dan curricula kunnen volgen.

Infrastructuur, privacy en AVG in de school

Goede ict-implementatie staat of valt bij een betrouwbare infrastructuur. Scholen hebben te maken met netwerken, devices, software en ondersteuning. Als het netwerk uitvalt of een device niet werkt, komt elke les in de problemen. Daarom besteden we in onze monitor aandacht aan de technische randvoorwaarden: is er voldoende bandbreedte, zijn er afspraken over onderhoud en vervanging, en is er een helpdesk die leraren snel ondersteunt?

Ministers en besturen hebben hierin een verantwoordelijkheid, maar ook leveranciers. Kennisnet en SIVON spelen een centrale rol bij het maken van afspraken over standaarden, inkoop en ondersteuning. Scholen die gebruikmaken van die afspraken, hebben vaak minder last van technische problemen en kunnen sneller schakelen als er iets misgaat.

Privacy is een tweede kernpunt. De AVG en privacywetgeving bepalen mede de keuzes rondom leermiddelen en data in het onderwijs. Scholen moeten weten welke gegevens worden verzameld, waar die worden opgeslagen en wie toegang heeft. Dat geldt niet alleen voor leerlingvolgsystemen, maar ook voor adaptieve leermiddelen en AI-tools. In onze monitor kijken we naar de afspraken die scholen maken, naar de mate waarin leraren en ouders zijn geïnformeerd, en naar de manier waarop scholen omgaan met datalekken en incidenten. We zien dat scholen die privacy serieus nemen, beter in staat zijn om vertrouwen op te bouwen bij ouders en leerlingen.

Financiering en keuzes rondom devices en netwerken

Ict kost geld. Devices, licenties, netwerken, ondersteuning en professionalisering vragen om investeringen. Scholen hebben te maken met beperkte budgetten en moeten keuzes maken. Moet elke leerling een eigen device hebben, of werken we met gedeelde apparaten? Kiezen we voor een gesloten ecosysteem of voor een open aanpak? En hoe zorgen we ervoor dat investeringen duurzaam zijn, zodat we niet over drie jaar weer opnieuw moeten beginnen?

Onze monitor helpt scholen om die keuzes te onderbouwen. We kijken naar de kosten en baten van verschillende modellen, naar de ervaringen van scholen die al een keuze hebben gemaakt, en naar de manier waarop financiering wordt georganiseerd. Daarbij is het belangrijk om verder te kijken dan de aanschafprijs. Een goedkoop device dat snel kapotgaat of veel ondersteuning vraagt, is uiteindelijk duurder dan een iets duurder device dat jaren meegaat. En een licentie die niet wordt gebruikt, is weggegooid geld.

We zien dat scholen die hun keuzes baseren op een heldere visie en op data uit de monitor, beter in staat zijn om verantwoorde investeringen te doen. Dat betekent niet dat er één juiste weg is, maar wel dat keuzes beter kunnen worden onderbouwd en uitgelegd.

Onze blik op de toekomst van ICT in het onderwijs

De ontwikkelingen in ict in het onderwijs gaan snel. Wat vandaag nieuw is, is morgen gewoon. Tegelijkertijd is het belangrijk om niet mee te gaan in elke hype, maar om te kijken wat daadwerkelijk bijdraagt aan leren. In onze monitor kijken we daarom niet alleen naar wat er nu gebeurt, maar ook naar wat eraan komt. We delen onze verwachtingen over trends zoals XR, learning analytics en de rol van de onderwijsmonitor bij het meten van impact in het Nederlandse onderwijs.

We zien dat scholen behoefte hebben aan een langetermijnperspectief. Niet elk jaar een nieuwe tool, maar een doordachte koers waarin technologie een plek krijgt die past bij de visie van de school. Onze monitor wil daarbij een hulpmiddel zijn: niet door de toekomst te voorspellen, maar door scholen te helpen om zelf keuzes te maken die toekomstbestendig zijn.

Opkomende technologieën en hun plek in het klaslokaal

Een van de meest besproken ontwikkelingen is XR: virtual reality, augmented reality en mixed reality. De belofte is groot: leerlingen kunnen een vulkaan bekijken van binnen, een historische gebeurtenis meemaken of een operatie oefenen zonder risico. In de praktijk is de inzet nog beperkt, vooral door kosten, beschikbaarheid van content en vragen over effectiviteit. Onze monitor volgt deze ontwikkelingen en kijkt waar XR daadwerkelijk meerwaarde biedt ten opzichte van bestaande middelen.

Een tweede ontwikkeling is learning analytics: het systematisch verzamelen en analyseren van data over leerprocessen. Scholen hebben steeds meer data tot hun beschikking, maar worstelen met de vraag hoe ze die kunnen gebruiken zonder leerlingen te reduceren tot cijfers. Onze monitor onderzoekt hoe scholen learning analytics inzetten, welke ethische vragen dat oproept en welke aanpakken werken.

Daarnaast blijft AI zich ontwikkelen. We verwachten dat AI-tools steeds meer geïntegreerd raken in leermiddelen en leeromgevingen. Dat biedt kansen voor personalisatie en feedback, maar vraagt ook om nieuwe afspraken over privacy, transparantie en verantwoordelijkheid. Onze monitor zal deze ontwikkelingen blijven volgen en scholen ondersteunen bij het maken van verantwoorde keuzes.

De volgende editie van onze onderwijsmonitor

De volgende editie van onze onderwijsmonitor verschijnt in het komende schooljaar. We werken op dit moment aan een aantal vernieuwingen. Zo willen we de mogelijkheid bieden om op schoolniveau benchmarks te bekijken, zodat scholen zich kunnen vergelijken met vergelijkbare scholen. Ook breiden we het aantal observaties uit, zodat we nog beter zicht krijgen op wat er in de klas gebeurt. En we verkennen manieren om leerlingen zelf een stem te geven in de monitor, bijvoorbeeld via korte vragenlijsten over hun ervaringen met digitale leermiddelen.

Daarnaast blijven we investeren in de samenwerking met Kennisnet, SIVON, SLO, de PO-Raad en de VO-raad. Door krachten te bundelen, voorkomen we dat scholen door de bomen het bos niet meer zien. Onze monitor is geen concurrent van bestaande initiatieven, maar een aanvulling: een plek waar data, ervaringen en inzichten samenkomen.

Oproep aan scholen om mee te doen en data te delen

Onze monitor staat of valt bij de deelname van scholen. Hoe meer scholen meedoen, hoe rijker de data, en hoe beter we scholen kunnen ondersteunen bij hun keuzes. Daarom doen we een oproep aan schoolbesturen, ict-coördinatoren en leraren: doe mee. Deel je data, je ervaringen en je vragen. Of je nu net begint met ict of al jaren werkt met digitale leermiddelen, jouw bijdrage is waardevol.

Meedoen is laagdrempelig. Je kunt je aanmelden via onze website, waarna we samen kijken wat past bij jouw school. We bieden ondersteuning bij het verzamelen van data, bij het interpreteren van resultaten en bij het vertalen naar actie. En je krijgt toegang tot een netwerk van scholen die met dezelfde vragen bezig zijn. Zo wordt monitoring niet iets wat je overkomt, maar iets wat je zelf in de hand hebt.

Veelgestelde vragen over de ICT-onderwijsmonitor

Wat is de ICT-onderwijsmonitor precies?

De ICT-onderwijsmonitor is een instrument dat scholen in het primair en voortgezet onderwijs helpt om zicht te krijgen op hun eigen ict-praktijk. We combineren data uit de klas met gesprekken en observaties, en vertalen die naar inzichten die direct bruikbaar zijn. Het is geen keurmerk of controle-instrument, maar een hulpmiddel voor scholen die hun digitale koers scherp willen houden.

Voor wie is de monitor bedoeld?

De monitor is bedoeld voor schoolbesturen, directeuren, ict-coördinatoren en leraren in het primair en voortgezet onderwijs. Ook samenwerkingsverbanden en opleidingsinstellingen kunnen gebruikmaken van de resultaten. We stemmen de aanpak af op de situatie van de school, zodat de monitor aansluit bij de vragen die er leven.

Kost deelname geld?

Deelname aan de monitor is in principe kosteloos voor scholen die bereid zijn om data te delen en mee te werken aan observaties en gesprekken. Voor maatwerktrajecten, bijvoorbeeld wanneer een school extra begeleiding wil bij de implementatie van aanbevelingen, kunnen we een vergoeding vragen. We zorgen er altijd voor dat deelname haalbaar blijft, ook voor scholen met een beperkt budget.

Hoe gaat de monitor om met privacy en de AVG?

Privacy is voor ons een kernvoorwaarde. We werken volgens de AVG en maken duidelijke afspraken met scholen over welke data worden verzameld, hoe ze worden opgeslagen en wie toegang heeft. We verzamelen nooit meer data dan nodig is, en we zorgen ervoor dat resultaten niet herleidbaar zijn tot individuele leerlingen of leraren. Scholen die meedoen, krijgen een overzicht van de gemaakte afspraken.

Wat gebeurt er met de resultaten?

De resultaten worden in de eerste plaats teruggekoppeld aan de school zelf, in een vorm die past bij de vraag en de fase van de school. Daarnaast gebruiken we geanonimiseerde gegevens voor onze rapportages en publicaties, zodat andere scholen kunnen leren van de inzichten. We publiceren nooit herleidbare informatie over individuele scholen zonder expliciete toestemming.

Monitoring is geen doel op zich. Het is een middel om elke leerling in het Nederlandse onderwijs beter te laten leren

Nieuwste artikelen

Vier in balans: het model uitgelegd
Vier in balans: het model uitgelegd voor ict in het onderwijs Scholen steken miljoenen in tablets, laptops en digitale leermiddelen, maar de
Privacy van leerlingen en AVG
Privacy van leerlingen en AVG: hoe wij dat in de praktijk aanpakken Een docent vindt een handige app waarmee leerlingen direct kunnen
Monitoren met cijfers: zo lees je onderzoek
Monitoren met cijfers: zo lees je onderzoek Elke school krijgt ze: stapels rapporten, dashboards en monitoruitkomsten over ict in het onderwijs. De
Mobieltjes in de klas: de regels
Mobieltjes in de klas: de regels, de praktijk en onze visie Iedere leraar ziet ze: die gloeiende schermpjes onder de tafel, het
Laptops of tablets in de klas?
Laptops of tablets in de klas? Een praktische gids voor scholen Veel scholen worstelen met een keuze die simpel lijkt: laptops of
ICT-vaardigheden van leraren
ICT-vaardigheden van leraren: van basisvaardigheden tot AI in de klas Het is een tafereel dat we op veel scholen tegenkomen: een leraar